Son dakika
Seyfettin Gürsel Köşe Yazısı Seyfettin Gürsel

Beyin göçü giderek hızlanıyor

Son yıllarda Türkiye’nin önemli sorunlar lis­tesine giren bir sorun da beyin göçü oldu. Bu kavramla bir ülkede iyi yetişmiş kişilerin kalıcı olarak yurt dışına yerleşmesi kast ediliyor. Bu du­rumda beyin göçü veren ülke önemli ölçüde kamu kaynağı harcayarak yetiştirdiği beşeri sermaye­sinin kaymak tabakasının bir bölümünü kaybe­diyor. Ekonomik kalkınma sürecinde önemli bir üretim faktörü kaybı. Bu kaybın encamı ve kom­pozisyonu, zaman içinde nasıl bir seyir izlediği hakkında bir fikir sahibi olabilmemiz için göçü ölçmemiz gerekiyor. Bu da kolay bir iş değil.

Beyin göçünün ölçümü

TÜİK geliştirdiği ölçümü kullanarak beyin gö­çü istatistiklerini ilk kez Eylül 2024’te yayınladı. İkincisi bir yıl sonra, sonuncusu da “Yükseköğ­retim Beyin Göçü İstatistikleri, 2025” başlığı al­tında geçtiğimiz Cuma günü yayınlandı. Toplam, cinsiyet, iller ve diploma ayrımlarında beyin gö­çü oranlarını paylaşmadan önce bu oranların ne ifade etiğini açıklamak gerekiyor. Yükseköğre­tim Kurulu (YÖK) kayıtlarına göre referans dö­neminden önceki 15 yıl ile önceki 6 yıl aralığı­nı içine alan 10 yıllık dönemde Türkiye’deki bir üniversiteden lisans ve daha üst bir eğitim sevi­yesine sahip bireylerin MERSİS nüfus kayıtla­rını kullanılarak ne kadarının yurt dışında yer­leştiğini toplam mezun sayısına bölerek bir oran belirleniyor. Bu oranı iller ve bölümler/meslek­ler düzeyinde de hesaplanıyor. Somutlaştırırsak 2025 referans döneminin rakamları 2010-2019 döneminde mezun olanları kapsıyor. Bu rakam­ların ilk yayınlandığı referans yılı 2021’in ra­kamları ise 2006-2015 dönemini kapsıyor.

Bu kısıtlama nedeniyle beyin göçünün son yıl­lardaki durumu hakkında ne yazık ki istatiksel bilgiden yoksunuz.. TÜİK neden 15-6 yıl önce­si aralığını dikkate aldığını açıklamıyor. Yurt dı­şına kalıcı olarak yerleşenlerin sayısını tahmin edebilmek için bu yola başvuruyor olabilir. Ayrı­ca yurt dışında yükseköğrenim gören TC vatan­daşları da kapsam dışı. Oysa bu da beyin göçünün farklı bir türü. Her neyse, toplam göç oranların­dan başlayarak referans yıllarına göre rakamlara bir göz atalım.

Beyin göçünde 4 yılda % 40 artış

2021’de göç oranı yüzde1,6. Bu oran adım adım yükselerek 2025’te yüzde 2,2’ye geliyor. 4 yılda göç oranında yüzde 40’a yakın artış var. 2025’te bu oran erkeklerde yüzde 2,7, kadınlarda yüzde 1,8. Eğitim kalitesi ve çeşitliliği yüksek üniver­sitelerin yoğunlaştığı illerde bu oranlar belirgin ölçüde daha yüksek: İstanbul’da yüzde 4,7, İz­mir’de yüzde 4,4, Ankara’da yüzde 3,6. İzmir’de göçün Ankara’ya kıyasla daha yoğun olması il­ginç. Bildiğim işsizliğin toplamda ve yükseköğ­retimde İzmir’de Türkiye ortalamasının bir hay­li üzerinde olduğu. Bu durum İzmirli yüksek dip­lomalıların kaymak tabakasını Türkiye’nin diğer illeri kadar yurtdışını da iş arama alanı olarak görmeye teşvik ediyor olabilir.

Bu oranların o kadar da yüksek olmadığına ba­karak beyin göçünün o kadar da abartılmama­sı gerektiği izlenimine kapılanabiliniz. Ancak unutmayım ki göç edenler en başarılı olanlar arasından çıkıyor. Yurtdışında iş bulmak o kadar kolay değil. TÜİK vakıf üniversitesi mezunların­dan yurt dışına göç edenleri burs durumuna göre ayırmış. Yüzde 54 tam burslular. Bu öğrencilerin sınıfın en iyileri olduğunu birinci elden biliyo­rum. Ama esas beyin göçünün can yakıcı olum­suzluğu meslek alanlarındaki oranlarda kendini gösteriyor.

Beyin göçünün en yoğun olduğu meslekler

En yüksek göç oranları (2010-2019 dönemi mezunlarına baktığımızı hatırlatayım) yüzde 13 ile Moleküler biyoloji ve genetik ile İşletme mühendisliği. Bu iki mesleği yaklaşık yüzde 11 ile matematik ve elektronik mühendislikleri iz­liyor. Fizik ile Bio mühendisliği yüzde 10,2 ile yüzde 9,3. Yazılım ve Bilgisayar mühendislikle­rinde ise göç oranı yüzde 9,1. Alanlarında en iyi­ler arasında olan bu insanlar neden göç ediyor­lar? Bu konuda yapılmış bir anket var mı, bilmi­yorum. Ama tahminlerde bulunmak zor değil. Bu mesleklerin bir kısmı, örneğin genetik, mü­hendisliği ülkemizde yetince gelişmiş alanlara sahip değil dolayısıyla iş alanları kısıtlı. Talebi yüksek mesleklerde, örneğin yazılım mühen­disliği, daha kolay ve nispeten yüksek ücretli iş­ler bulunabilir ama özellikle çocuk sahibi iseler büyük kentlerde eğitim o kadar pahalı hale geldi ki bir kısmı sırf bu nedenle yurt dışına yerleş­meyi tercih ediyor. Buna gelire kıyasla yüksek kira olgusu da eklenebilir. Ülkenin sosyal ve öz­gürlük koşularından memnuniyetsizlik de kuş­kusuz bir etken.

Son yıllarda bu koşullar daha da ağırlaştı. Be­yin göçü istatistikleri yayınlandıkça oranların yükselmekte olduğunu göreceğimize dair bah­se girebilirim. Yukarıdaki dönemlere dâhil ol­mayan 2020 ve sonrasında yakın çevremdeki gelişmeler bu konuda şüpheye yer bırakmıyor. Yakın çevremden beş genç mezundan ikisi Al­manya’da (makine ve yazılım mühendisleri), biri de ABD’de (hukuk PhD) iş buldular. Türki­ye’ye dönmeye de niyetleri yok.

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. İnşaatta kontrollü daralma
  2. Tüketim harcamalarında bölgesel farklılıklar
  3. Yaklaşan seçimlerin siyasal ekonomisi
  4. Türkiye işgücü piyasası son 1,5 yılda önemli ölçüde daraldı
  5. Pahalılık turizmi de olumsuz etkilemeye başladı