Köşe Yazısı
Erol KATIRCIOĞLU
Borsanın arka bahçesinde neler var?
Bir başka biçimde ifade edecek olursak “tek adam” yönetimi hükümetin etkinliğini arttırmamış aksine azaltmış. Hükümetin etkinliği azaldıkça da ülkedeki kurumsal yapılar, yani yönetim erkinin regülatör yapıları çökmüş, böylelikle “bal tutanlar parmaklarını yalamışlar” ve aynı zamanda ekonomik büyüme de büyük bir hız kaybetmiş.
Borsada patlak veren krizin kendisinden çok bu krize neden olan koşulların da konuşulmasını gerektiriyor. Çünkü bu olayın arkasındaki siyasi değişimi görmedikçe bu krizin de asıl nedenleri pek anlaşılabilecek gibi gelmiyor bana.
Konumuz şimdilik borsa krizi ama yarın belki de ihale krizi gibi bir konu da gündeme gelecek. Yakında kendimizi kimin hangi ihaleyi nasıl aldığı ve bu ihaleler etrafındaki işdünyası ve siyaset arasındaki ilişkileri konuşur halde bulacağız belki de. O nedenle de asıl bu iklimin nasıl ve ne zaman çıktığı ve nasıl geliştiği gibi bir konu bu olan-bitenleri daha iyi anlamamızı sağlayacak. Aşağıya bir grafik koyuyorum. Bu grafikte 2004-2021 yılları arasında üç bilgiyi endeksler biçiminde veriyorum. Bu bilgilerden birincisi “demokrasi endeksi” kırmızıyla; bir diğeri KBMG, yani kişi başına milli gelir, yeşille; üçüncüsü “Hükümet etkinliği” siyahla gösteriliyor.

Kaynak: Dünya Bankası
Bu grafik ne söylüyor?
Birincisi 2004-2007 arası demokraside, kişi başı milli gelirde ve hükümet gücünde artışlar yaşanmış. AKP Cemaatle koalisyon kurmuş ve bu yıllar arasında başarılı bir ivme sergilemiş. 2008’den sonra demokrasi endeksinde az da olsa bir azalma olurken bu yıllar arasında hükümetin gücü artmış, kişi başına gelir ise artmaya devam etmiş. 2012 yılından başlamak üzere demokrasi endeksinde hızlı bir düşme yaşanmaya başlamış, hükümet gücünde de bir sarsılma olmuş ama kişi başına gelirimiz artmaya devam etmiş. Fakat, 2013’den sonra üç endeks de baş aşağıya dönmüş ve üçü de hızla azalmış.
Sonraki yıllara devam etmeyeceğim çünkü AKP hükümetinin otoriterleşmesinin başlangıç yılları bu 2013-14 yılları olmuştur. Daha önceki yıllar Avrupa reformları falan derken daha liberal bir yönetim sergilemişse de 2013-2014 yıllarından sonra tümüyle farklı bir yönetim anlayışına geçmiştir. Nitekim Yıldıray Oğur’un bu günkü yazısı tam da bu değişimle ilgili.
Oğur yazısına şu başlığı atmış: “Oğullar, Kızlar, Damatlar, Gelinler ve Fonlar. Konunun odağında AKP Başkan Yardımcısı, eski bakan Fatma Betül Sayan Kaya varsa da yazdıkları benim yukarıya bıraktığım grafikle bire bir örtüşüyor.
“Kaya AK Parti’de 2009’dan beri vardı. Ama asıl büyük yükselişi 2014 sonrasında başladı. Ve bu tarihler AK Parti’nin de değişmeye başladığı yıllardı.
Abdullah Gül Cumhurbaşkanlığından ayrıldı.
Bülent Arınç aktif siyasetin dışına çıktı.
Ali Babacan ekonomi yönetiminden ayrıldı.
Beşir Atalay,
Sadullah Ergin gibi isimler merkezden uzaklaştı. (…)
Binali Yıldırım’ın Başbakan olduğu, gücün Erdoğan’ın etrafında toplandığı, ikincil aktörlerin zayıfladığı bir dönemde boşalan siyaset alanına girmiş, hızlıca iktidarın parçası olmuş isimlerden biri Kaya.
Bu yeni dönemin önemli özelliği, eski AK Parti’deki farklı siyasi merkezlere değil doğrudan Erdoğan’a bağlı bir yükselme hattının oluşmasıydı.
Fatma Betül Sayan Kaya bunun en parlak örneklerinden biriydi.
Bugün fon soruşturmasında adı geçen, tutuklanan isimlerin önemli bir kısmının yükseliş ve kendilerine boş alan bulma hikayeleri aynı dönemde başlıyor”.
Kısacası; 2013-2014 yıllarında AKP-Cemaat ilişkisi sona ermiş, bu dönemde Erdoğan eski arkadaşlarını ekarte ederek iktidarı eline almış ve ülkeyi öyle yönetmeye başlamıştır. Yani otoriterleşme olumsuz dünya konjonktürüyle birleşince “Hükümet etkinliği” düşmeye başlamış. Bir başka biçimde ifade edecek olursak “tek adam” yönetimi hükümetin etkinliğini arttırmamış aksine azaltmış. Hükümetin etkinliği azaldıkça da ülkedeki kurumsal yapılar, yani yönetim erkinin regülatör yapıları çökmüş, böylelikle “bal tutanlar parmaklarını yalamışlar” ve aynı zamanda ekonomik büyüme de büyük bir hız kaybetmiş.
Evet! Tablo bu!
Borsanın arka bahçesinde bu olan bitenleri okuyamadıkça çözümün de nereden geçtiğini göremeyiz!