Son dakika
Eser KARAKAŞ Köşe Yazısı Eser KARAKAŞ

Tarım ürünleri enflasyonu (2)

AB’li bir tarım çalışanı ortalama bir Türkiye çalışanına oranla 4.5 kat fazla gelir elde ediyor ve AB ortalama tarım işletme büyüklüğü Türkiye’ye oranla 2.3 kat daha büyük. AB’de ilginç bir tarım işletme büyüklüğü dağılımı var, işletmelerin yaklaşık yarısının, en büyük örnek Fransa, ortalama büyüklüğü Türkiye ortalamasının da altında ama bu küçük AB işletmeleri buğday, patates değil katma değeri çok yüksek tarım ürünleri üretiyorlar, bu özellik AB’ye özgü bile diyebiliriz, istiridye, konyak, ka

OECD üyesi ülkeler tarım ürünleri enflasyon ortalaması Haziran 2026 itibariyle senelik yüzde 3.4, bu ortalamayı Türkiye senelik yüzde 35.4 tarım ürünleri fiyat artışı ile yukarıya çekiyor, biz açık ara birinciyiz, ikinci yüzde 6.8 ile Kolombiya.

Bu durumun bir açıklaması olması lazım herhalde ve ben de bu yazıda bir açıklama çerçevesi çizmeye çalışacağım, bu sadece bir deneme, tarım iktisatçısı değilim. 

Bu denemede Türkiye, ABD ve Avrupa Birliği tarım sektörleri üzerinden örnekler sunacağım, büyüklükler 2025 senesi gerçekleşmiş büyüklükleri.

Bizim Türkiye’den başlayalım

Tarım sektörünün büyüklüğü (2025) 80 milyar ABD doları dolayında; büyüklükleri bir gazete yazısı için asgari ölçüde yuvarlayarak sunuyorum.

Tarım sektöründe 2025 senesinde 4.5 milyon insan istihdam edilmiş, bu tarımsal istihdam, tabii ki tarımsal nüfus değil.

Yapılan araştırmalar ülkemizde ortalama tarım işletme büyüklüğünün 8 hektar dolayında olduğunu gösteriyor.

Bu verilerden kalkarak çok standart bir tarımsal verimlilik katsayısı çıkaralım yani tarımsal istihdam başına ne kadar tarımsal üretim tekabül ediyor, hesaplayalım.

80 milyar dolar/4.5 milyon tarım çalışanı bize yaklaşık 17.8 gibi bir verimlilik katsayısı veriyor, tarım çalışanı başına 2025’de tarımsal gelir 17.8 bin dolar, bunu bir kenara yazalım, yanına da hektar olarak ortalama tarım işletme büyüklüğünü koyalım:

Türkiye özet tablo: 17.8 bin dolar tarım geliri ve 8 hektar.

Gelelim ABD tarım sektörüne

2025 senesinde ABD’de tarımsal üretim çıktı değeri 530 milyar dolar.

Ortalama tarım işletme büyüklüğü ise 190 hektar, ABD terminolojisi ile 469 acres, bir acre  0.4 hektar demek.

Çiftçiler, sözleşmeli işçiler, ücretli tam zaman ve yarı zamanlı istihdam topluca tam zamanlı eşdeğer tarım istihdamı olarak 1.2 milyon kişiye tekabül ediyor istihdam çalışmalarında.

ABD için de bir tür tarımsal verimlilik hesabı yapalım (tarım çalışanı başına tarım üretimi), yani 530 milyar dolarlık tarım üretimini 1.2 milyon çalışana bölelim, tarım çalışanı başına yaklaşık 442 bin dolar düşüyor, bu büyüklüğü ve ortalama tarım büyüklüğünü yazalım:

ABD özet tablo: Çalışan başına 442 bin dolar tarım geliri ve 190 hektar.

Avrupa Birliği’nde durum nedir?

AB’de 2025 senesinde tarımsal üretim değeri yaklaşık 600 milyar dolar (532 milyar avro).

Ortalama tarım işletme büyüklüğü 18 hektar yani toplam tarımsal alan 158 milyon hektar, tarımsal işletme sayısı ise 9 milyon.

Toplam tam zamanlı eşdeğer tarım çalışan sayısı 7.4 milyon.

600 milyar dolarlık tarım üretimini 7.4 milyon tarım çalışanı gerçekleştiriyor ise tarım çalışanı başına düşen tarım üretimi, bir basit verimlilik yaklaşımı, 81 bin dolar.

AB özet tablo: Tarım çalışanı başına tarımsal üretim (verimlilik) 81 bin dolar ve 18 hektarlık ortalama tarım işletme büyüklüğü.  

Türkiye, ABD ve AB için bu özet bulguları alt alta yazalım:

                        Verimlilik                  İşletme büyüklüğü

Türkiye          17.8 bin $                   8 hektar

ABD               442 bin $                    190 hektar

AB                  81 bin $                      18 hektar

Veri, gözlem sayısını arttırarak herhangi bir ekonometrik çalışmaya girmeden sadece çıplak gözle ve bir tür iktisatçı sezgisi ile bu tablodan ne görüyoruz?

Ortalama bir ABD tarım çalışanı ortalama bir Türkiye tarım çalışanından 25 kat daha fazla elde ediyor ve (hemen çünkü demiyorum) ABD’de ortalama tarım işletme büyüklüğü bizimkinden tam 24 kat daha büyük.

ABD ve Türkiye mukayesesinden 25 kat daha büyük bir gelir ve 24 kat daha büyük ortalama işletme büyüklüğü çıkıyor ortaya.

Bu sadece bir tesadüf mü yoksa, asla ihmal edilmemesi gereken başka faktörlerin de yanı sıra, bir nedensellik anlamına mı geliyor?

ABD ve AB mukayesesi de yapalım.

Ortalama tarım işletme büyüklüğü ABD’de AB’ye oranla yaklaşık on kat daha büyük, tarım çalışanı başına gelir ise ABD’de 5.5 kat daha fazla.

Yavaş yavaş en azından istikamet olarak ortaya bir belirlenme çıkıyor gibi.

Türkiye ile bir AB mukayesesi de yapalım.

AB’li bir tarım çalışanı ortalama bir Türkiye çalışanına oranla 4.5 kat fazla gelir elde ediyor ve AB ortalama tarım işletme büyüklüğü Türkiye’ye oranla 2.3 kat daha büyük.

AB’de ilginç bir tarım işletme büyüklüğü dağılımı var, işletmelerin yaklaşık yarısının, en büyük örnek Fransa, ortalama büyüklüğü Türkiye ortalamasının da altında ama bu küçük AB işletmeleri buğday, patates değil katma değeri çok yüksek tarım ürünleri üretiyorlar, bu özellik AB’ye özgü bile diyebiliriz, istiridye, konyak, kaliteli kırmızı şarap gibi, bu özellik AB’de ortalama tarım işletme büyüklüğünü biraz düşürüyor, adeta bir aile işletmesi ama çok iyi para kazanıyorlar.

Ancak, tarım işletmelerinin ikinci yarısının ortalama büyüklüğü yaklaşık 100 hektar.

Burada yaptığım sadeleştirmelerin, yuvarlamaların konunun özüne çok zarar vermediğine inanıyorum.

Bu aşamada ne yapılması gerektiği konusundaki düşüncelerimi ise önümüzdeki hafta değinmek istiyorum.  

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. COP 31
  2. Beyin göçü şehir efsanesi
  3. Türkiye’de ekonomik kriz var mı?
  4. Fransa’da dün ne oldu?
  5. Dünyanın en nitelikli 25 şehri