Köşe Yazısı
Eser KARAKAŞ
Türkiye’de ekonomik kriz var mı?
Bizim ülkemizde ekonomik kriz pek yok ama çok vahim bir devlet yani hukuk krizi var, çok yüksek enflasyon ve yine çok yüksek Gini katsayısı hep bu hukuk krizinin neticeleri olmasın sakın. Ha, şunu da ilave edeyim, hukuksuzluk artarak gidiyor, fon rezaleti ortada, yakında hatta çok yakında büyüme oranlarını da muhtemelen etkilemeye başlayacak. Zaten Türkiye ekonomisi yüzde beş olan potansiyel büyümesinin altında büyüyor, bugünleri de arayacağız gibi.
Kanımca Türkiye’de bir ekonomik kriz pek yok ama çok büyük bir devlet, yani çok büyük bir hukuk krizi var, hukuk krizleri de toplumsal krizler üretiyor ve bizler de bu hukuk kökenli toplum krizi ile ekonomik kriz kavramlarını karıştırıyoruz galiba.
Ekonomik kriz kavramının iktisatçılar arasında genel kabul görmüş bir tanımı yok, çok sayıda ekonomik göstergenin kalıcı olarak kötüleşmesi diye tanımlayanlar var, milli gelirin arka arkaya ve kalıcı hale gelme ihtimali ile düşüşü diyenler de var.
Resesyon kavramının ise daha belirgin bir tanımı var mesela, iki çeyrek arka arkaya negatif büyüme gerçekleştiği zaman ekonominin resesyona girdiği söylenir ve bu saptama genel bir kabul görmüştür.
Bu satırların yazarı bendeniz iktisadi krizi belirgin hale gelen, iki çeyreği çok aşan negatif milli gelir azalışları olarak yapılan tanıma daha yakın duruyorum ve bu açıdan baktığınızda da Türkiye’de ekonomik krizin varlığını iddia etmek pek kolay değil.
IMF tahminlerine göre Türkiye ekonomisi 2026 senesinde yüzde 3.1, 2027 senesinde ise yüzde 3.4 büyüyecek.
Bu oranlar her iki sene için yani 2026 ve 2027’de gelişmekte olan ülkelerin büyüme ortalamasının biraz altında, bu çok parlak bir sonuç değil doğal olarak ama her iki senede de yüzde üçün üzerinde büyüyecek Türkiye ekonomisinde bir ekonomik krizin varlığından bahsetmek çok kolay değil.
Ancak, Türkiye ekonomisinde çok ama çok büyük sorunlar da var ve bu sorunlar adeta istikrar kazanmış durumda ve düzelme sinyalleri vermiyorlar.
Mesela enflasyon, dünyada beşinci en yüksek enflasyona sahip ülkeyiz.
Mesela gelir bölüşümü, 4.4 değerinde Gini katsayısı ile gelir bölüşümünde en kötüler arasında ilk beşe girmiyoruz ama ancak, Angola, Brezilya, Kolombiya, Kongo, Guyana, Honduras, Lesotho, Mozambik, Namibya, Nikaragua, Panama, Güney Afrika, Güney Sudan, Venezuela’nın Gini katsayısı bizden yüksek (Dünya Bankası), malum Gini katsayısı yükseldikçe gelir bölüşümü kötüleşiyor, düştükçe daha kabul edilebilir bir gelir bölüşümüne gidiliyor.
Lütfen, rica ediyorum, Gini katsayısı bu saydığım ülkelerden daha düşük diye de sevinmeyelim.
Peki, acaba neden enflasyon ve gelir bölüşümü (Gini) alanlarında Türkiye şöyle böyle değil, çok berbat bir görüntü veriyor?
Sakın hem enflasyon hem de gelir bölüşümü sorunları doğrudan devlet kalitesinden kaynaklanan sorunlar olmasın?
Enflasyonun nedenleri konusunda her iktisatçı sayfalar dolusu açıklamalar yapabilir ama çok özetle enflasyon önce Merkez Bankası, sonra bütçe, sonra da rekabet hukuku kaynaklı bir sorun.
Merkez Bankası demek devlet demektir, bütçe demek yasama, yürütme ve Sayıştay yani yine devlet demektir, rekabet hukuku da aynen öyle.
Artık kavram çok yerleştiği için dünyada daha az konuşuluyor, merkez bankası bağımsızlığı ile enflasyon oranı arasında çok net bir ters ilişki var yani merkez bankasının daha bağımsız olduğu, merkez bankası başkanı atama yetkisini haiz makamların merkez bankası başkanları için “söz dinlemiyordu, görevden aldım” diyemedikleri yerlerde düşük enflasyon oranları var, keza bütçe açıklarının düşük olduğu, Sayıştayların çok güçlü olduğu, rekabet hukukuna AB rekabet ilkelerinin egemen olduğu yani “hakim durumun kötüye kullanılamadığı”, tüm kamu ihalelerinin çok zaruri durumlar dışında rekabetçi olduğu ülkelerde de.
Nerede devlet yani hukuk evrensel ilkelere çok yakın orada vatandaş enflasyon altında ezilmiyor ya da az eziliyor.
Nerede devlet yani hukuk güçlü orada gelir bölüşümü göstergesi Gini oranı düşüyor, başka ifadeyle düzeliyor, gelir bölüşümü manzaraları korsan devlet manzarası olmaktan çıkıyor.
Bir psikiyatr ile bir milletvekilinin fondan fahiş getiriler elde etmesinden daha önemli olmak üzere, ne demişti eski SPK başkanı, “milletin bazı hisselere teveccühü” demişti, yatırılan ilk parayı mesela 163 milyonu “nereden buldun?” diyebilen ülkelerde gelir bölüşümü katsayısı Gini azalıyor yani daha medeni bir ülke olunuyor.
Bir ülkenin Cumhurbaşkanının bir işverenler örgütünde yaptığı konuşmada “elinize, dizinize dursun eleştirileriniz, siz kazanın diye ben sürekli grev erteliyorum” diyemediği ülkelerde gelir bölüşümü apartheid ülkelerinden daha düşük çıkmaya başlıyor mesela.
Bizim ülkemizde ekonomik kriz pek yok ama çok vahim bir devlet yani hukuk krizi var, çok yüksek enflasyon ve yine çok yüksek Gini katsayısı hep bu hukuk krizinin neticeleri olmasın sakın.
Ha, şunu da ilave edeyim, hukuksuzluk artarak gidiyor, fon rezaleti ortada, yakında hatta çok yakında büyüme oranlarını da muhtemelen etkilemeye başlayacak.
Zaten Türkiye ekonomisi yüzde beş olan potansiyel büyümesinin altında büyüyor, bugünleri de arayacağız gibi.