Son dakika
Eser KARAKAŞ Köşe Yazısı Eser KARAKAŞ

Tarım ürünleri enflasyonu (3 ve son)

Mesela, Türkiye dünya fındık üretiminin yaklaşık yüzde yetmişini gerçekleştiriyor ama ortalama birim işletme büyüklüğü o kadar küçük ki, üretici sayısı o kadar büyük ki küresel piyasalarda rekabet ederken bu üretim adeta tekeli pozisyonumuzu kullanamıyoruz bile, tek bir firma, yanına bir İtalyan firmasını daha koyabilirsiniz, Nestlé küresel piyasalarda fiyat koyucu hale gelebiliyor.

Bu haftaki tarım ürünleri enflasyonu ile ilgili üçüncü ve son yazıma geçen haftaki yazımın sonundaki özet tablo ile başlayacağım.

Türkiye, ABD ve AB için bu özet bulguları alt alta yazalım:

                          Verimlilik             İşletme büyüklüğü

Türkiye:             17.8 bin $            8 hektar

ABD                 442 bin $           190 hektar

AB                     81 bin $             18 hektar

Türkiye’nin tarım sorunu, her önemli sorun biraz böyledir, çok boyutlu bir sorun ve çözümü tek bir nedene indirgenemez çünkü neden de tek boyutlu değildir.

Ancak, sorunlar arasında matematik bir mantık ile şöyle bir ilişki belki tanımlanabilir, sorunun çözümü yani tarım işletmelerini daha verimli hale getirmek, tarım ürünleri enflasyonunda dünya birinciliğini kaybetmemizi sağlayacak (olmaz olsun böyle şampiyonluk) adımların atılabilmesi için üretilecek koşullar ortamında gerekli koşul-yeterli koşul ayırımının iyi yapılması gerekiyor.

Bendeniz de bu yazıda kendi gözlemlerim ve iktisat bilgim doğrultusunda gerekli koşul üzerinde duracağım, bu gerekli koşul ilginçtir tarım alanında en az konuşulan konu, yeterli koşullar ise konuşuluyor, tabii konuşulacak ama unutmayalım gerekli koşulu sağlayamazsanız yeterli koşulların mantıksal anlamı kalmıyor.

Tarım sektörünü tarım dışı sektörlerden ayıran temel içsel özellik tarımda maliyet fonksiyonunun bir azalan maliyet fonksiyonu olduğu (decreasing marginal cost function), bu temel sektörel özellik doğrultusunda Türkiye tarımının ortalama sekiz hektar tarım işletme büyüklüğü ile verimlilik kazanması mümkün değil ve olmayacaktır.

Türkiye tarımının reforme edilmesi, başka bir ifade ile de hektar başına her üründe verimliliğin arttırılması, işin özü tarım verimlilik sorunudur, ortalama tarım işletme büyüklüğünün ortalama olarak en azından 30 hektara çıkarılmasından başlamalıdır.

Yazının başında geçen haftadan aktardığım özet tablo da tarımsal üretim birimi düzeyinde ölçeğin ne kadar önemli olduğunu ortaya koyuyor.

Bizde ortalama tarım işletme büyüklüğü 30 hektara çıkarsa AB ortalaması olan 18’i geride bırakmış mı oluyor?

Tam da değil, çünkü AB tarımında çok yüksek katma değerli ürün üreten küçük ölçekli firma gerçeği var, bizim tarımda ise belki birazcık Anzer balı dışında, bal da bir istiridye, bir konyak değil katma değer olarak, çok yüksek katma değerli ürün yok maalesef.  

Bunun yani arazi toplulaştırma işinin yapılması da bir zamanlar AKP’li tarım bakanı Mehdi Eker döneminde çok çekingen, çok utangaç bir şekilde gündeme gelmişti ama arazi toplulaştırılmaları konusunda ciddi mesafeler alınamadı, bu mecburiyet reform sürecinin yani verimlilik artışının gerekli koşuludur, bunu yapmadığınız takdirde tarımsal destekler, fiyat destekleri vs. bir anlama gelmeyecektir, bunlar yeterli koşullardır, gerekli koşul olmadan yeterli koşul anlamsızdır.

Tarımda miras hukukunun mutlaka bu verimlilik yani toprağın parçalanmaması ilkesi temelinde yeniden gözden geçirilmesi, Yargıtay önüne gelecek tarım mülkiyet dosyalarında işletme büyüklüklerini gözetecek içtihat yaratması çok önemlidir ama kulağıma bir zamanlar gelen dedikodular bu konuda Yargıtay’ın isteksiz olduğudur.

1926 tarihli Medeni Kanunun İsviçre’den alındığı malum, İsviçre bir konfederasyon, rumuzu CH yani Helvetik Konfederasyon ve bilebildiğim kadarıyla konfederal düzeyde de 1912’de yapılan bir ortak medeni kanun var ve biz de  2001’de yeni Medeni Kanunu yaparken de yine İsviçre Medeni Kanununu esas almışız, keşke bu süreçte tarımsal mülkiyet miras konularında, bu arazi toplulaştırma konusunda biz de bir önlem alabilse idik.    

Mesela, Türkiye dünya fındık üretiminin yaklaşık yüzde yetmişini gerçekleştiriyor ama ortalama birim işletme büyüklüğü o kadar küçük ki, üretici sayısı o kadar büyük ki küresel piyasalarda rekabet ederken bu üretim adeta tekeli pozisyonumuzu kullanamıyoruz bile, tek bir firma, yanına bir İtalyan firmasını daha koyabilirsiniz, Nestlé küresel piyasalarda fiyat koyucu hale gelebiliyor.  

Bu mülkiyet yapısı o kadar bir Aşil topuğu niteliğinde ki, tarım konusuna girdiklerini zannedenler arazi toplulaştırma meselesini gönüllü olarak atlıyorlar.

Bari en azından büyük ölçekli üretim kooperatifleri konusunu öne çekebilsek ve böylece de mülkiyet yapısını dönüştürme sürecinde tarım ünitelerinde birim üretim maliyetlerini biraz aşağı çekebilsek. 

Bu yazı üç hafta sürdü, kanımca çok önemli bir konu ama bizim ülkede üç hafta aynı konuyu işliyorsanız kaçınılmaz olarak başka çok önemli konuları ertelemiş oluyorsunuz.   

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. COP 31
  2. Beyin göçü şehir efsanesi
  3. Türkiye’de ekonomik kriz var mı?
  4. Fransa’da dün ne oldu?
  5. Dünyanın en nitelikli 25 şehri