Son dakika
Seyfettin Gürsel Köşe Yazısı Seyfettin Gürsel

2025: Enflasyonla mücadele versus ekonomik büyüme

İlk yazıma, tüm Dünya Gazetesi okurlarına sağlıklı ve başarılı bir yıl dileyerek başlamak istiyo­rum. Bundan böyle her hafta, is­tisnai durumlar hariç, Türkiye ekonomisinin gidişatına ve bazı yapısal sorunlarına dair görüşle­rimi bu köşede paylaşacağım.

Yılbaşı ertesinde yapılan eko­nomik yorumlarda adettendir yeni yılın genel bir panoraması çizilir ve hangi önemli meydan okumalarla yüz yüze gelineceği tartışmaya açılır. 2025 yılını, te­mel bir ikilemin damga vuracağı kritik bir yıl olarak görüyorum.

Yazının başlığının da ima ettiği gibi bu ikilem, enflasyonla başa­rılı bir mücadele ile bu mücadele­nin dayattığı düşük büyüme hatta durgunluk arasındaki gerilim ola­rak özetlenebilir. Bu gerilim ipi kopma noktasına getirdiği tak­dirde 2023 seçimlerinden sonra uygulanmaya başlanan ekonomi programını devam mı tamam mı noktasına getirebilir. Önce enf­lasyonun gidişatına bakalım.

Yılın ilk yarısında enflasyonda hızlı düşüş

Yeni yıl, enflasyon cephesinde iyi bir haberle başladı. Aralık ayı TÜFE enflasyonu yüzde 1 çıktı. Son aylarda yüzde 2'nin üzerinde seyrediyordu. Bunun is­tisnai bir durum olup olmadığını ocak ayı enf­lasyonu açıklandığında göreceğiz ama enflasyo­nun seyrini belirleyen başlıca etkenlere bakıl­dığında aylık TÜFE ar­tışlarının yüzde 2’nin al­tına kalıcı olarak inmiş olma ihtimali yüksek gö­rünüyor.

Maliyetler yönünden iyi haber, Yurt İçi ÜFE artışının büyük öl­çüde yavaşlamış olması. Yılso­nunda ÜFE artışı yüzde 28,5’e ka­dar düştü. Ama daha önemlisi son altı ayda artış yüzde 7,6 ile sınırlı kalırken, kasım ve aralık ayı ar­tışları da yüzde 0,7 ve 0,4’e geri­ledi. Bu gelişmede döviz kurunun baskılanması sonucu Türk Lira­sı’nda yaşanan değerlenme kuş­kusuz önemli bir role sahip. Bu­nun da elbette bir bedeli var. Eko­nomik büyümeyi ele aldığımızda bu konuya döneceğim.

Enflasyonu aşağıya çeken diğer etken, reel ücretlerde yaşanan erozyon. 2024 yılı yüzde 44,4’lük TÜFE artışı ile tamamlanırken asgari ücrete yüzde 30 zam yapıl­dı. Asgari ücretin üzerindeki üc­retlerin bu oranda zam görecek­leri de şüpheli. Reel ücretlerde düşüşün iç talep üzerindeki etki­si 2025 yılında geçin yıla kıyas­la daha yoğun yaşanacak. Asgari ücrete enflasyonun altında zam da zaten bu amaçla yapıldı. Bu ge­lişmenin de siyasal bir bedelinin olması çok muhtemel. Yazının so­nunda değineceğim.

Bu koşullarda yılın ilk yarısın­da enflasyonda hızlı bir düşüş ya­şanacağını tahmin etmek zor de­ğil. Geçen yılın ocak ayında TÜ­FE artışı yüzde 6,7; şubat ayında da yüzde 4,5 olmuştu. Mart-ni­san-mayıs döneminde de aylık TÜFE yüzde 3’ün üzerinde sey­retti, haziranda geçici olarak yüz­de 1,6 oldu. Birikimli artış yüzde 24,7. Bu yılın ilk altı ayında aylık TÜFE artışı yüzde 2 civarında bile olsa, baz etkisiyle yıllık enf­lasyonda hızlı bir düşüşün yaşa­nacağı açıkça görülüyor. Aylık TÜFE ortalama artış yüzde 1,5 ci­varında olduğu takdirde altı aylık birikimli enflasyon yüzde 9,3 olu­yor. Bu, haziranda yıllık enflasyo­nun yüzde 30 civarına inmesi de­mek.

Ekonomide durgunluk tehdidi

Ekonomik büyüme cephe­sinde durum parlak görünmü­yor. 2024’ün 2. ve 3. çeyreklerin­de büyüme oranı – yüzde 0,2. Bu, teknik olarak durgunluk demek. İlk çeyrekte yüzde 5,4 olan yıllık büyüme oranı da 2. çeyrekte yüz­de 2,6’ya, 3. çeyrekte yüzde 1,9’a geriledi. Tahminler 4. çeyrekte de durgunluğun devam ettiği yönün­de. Bu olumsuz gelişmeden genel­de TCMB’nin uyguladığı sıkı pa­ra politikasının sorumlu olduğu açıktır. Ama bence daha önemli­si, bu politikanın özellikle sanayi kesimini olumsuz etkilemesidir. Son altı ayda gıda hariç tüm sana­yi faaliyet kolları üretiminde dü­şüş gerçekleşti.

Bu noktada kritik soru şudur: Sanayide durgunluk devam mı eder, yoksa sınırlı kalsa da yılın ilk yarısında bir canlanma yaşa­nır mı? Yanıt, birbirini tamam­layan iki gelişmeye bağlı olacak­tır. İlki, TCMB’nin Aralık ayında başlattığı faiz indirimlerinin hız­lı dezenflasyona paralel bir şekil­de devam edecek olmasıdır. Kredi faizleri de bu indirimi takip ede­cektir.

Ancak düşüşe geçen faizlerin ekonomide ne ölçüde canlanma yaratacağı, tartışmaya açık bir konudur. TCMB yönetimi, ısrarla sıkı para politikasından taviz ve­rilmeyeceğini söylüyor. Nitekim faiz indiriminin ardından zorun­lu karşılık oranını artırarak kre­di arzını sıkılaştırdı. Bana sorar­sanız; TCMB, faizleri ekonomiyi canlandırmak için değil reel fa­izlerin aşırı yükselip ekonominin gereksiz yere boğulmaması için indiriyor.

Buna karşılık canlanmanın karşısında iki engel bulunuyor.

Birincisi, reel ücretlerde düşü­şün iç talebi baskılaması. Bu da zaten enflasyonla mücadelenin bir aracı. Ekonomik büyümeye iç talepten ‘hayır’ yoksa, ihracat im­dada yetişebilir mi?

İkinci engel de bu noktada kar­şımıza çıkıyor. İhracat, Türk Li­rası’nın değerlenmesi sonucu uzun süredir tık nefes durumun­daydı. Kasım ayında ihracatta ilk defa yüzde 3,1’lik ciddi bir azalma gerçekleşti. İthalat ise yüzde 2,7 oranında arttı. Enflasyonla mü­cadelenin bir başka aracı da döviz kurunun baskılanması olduğun­dan ihracatçılara nefes aldıracak ölçüde bir kur artışı beklememek gerekiyor.

Siyasal iktidarın ikilemi

Özetlersek; bu yılın ilk yarısı yıllık enflasyonun yüzde 30 ci­varına inmesi, buna karşılık yıl­lık ekonomik büyümenin nega­tif olmasa bile yüzde 2 civarında bir patikaya yerleşmesi kuvvetle muhtemel. Bu ölçüde düşük bü­yüme, bir yandan işsizliğin di­ğer yandan yoksulluğun artma­sı demektir. Siyasal iktidarın bunu beklemediğini biliyoruz. Ekonomi programı, enflasyo­nun 2026’da yüzde 10’un altına çekilirken ekonomik büyüme­nin yüzde 3,5 civarında tutulaca­ğını öngördü. Oysa iyice katılaş­mış bir enflasyonu alt etmek için bedelin daha yüksek olabilece­ği görülüyor. Bu öngörü, pek çok meslektaşım tarafından da pay­laşılıyor.

Umarım yanılıyoruzdur, ama yılın ilk yarısında gidişat bu şe­kilde tecelli ederse Cumhurbaş­kanlığı nasıl bir tepki verir? Bu­nu kestirmek zor. Dolayısıyla yı­lın ikinci yarısı üzerine, ilk yarıda ekonomik büyümenin durumu belli olduktan sonra fikir yürüte­biliriz.

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. İnşaatta kontrollü daralma
  2. Beyin göçü giderek hızlanıyor
  3. Tüketim harcamalarında bölgesel farklılıklar
  4. Yaklaşan seçimlerin siyasal ekonomisi
  5. Türkiye işgücü piyasası son 1,5 yılda önemli ölçüde daraldı