Son dakika
Seyfettin Gürsel Köşe Yazısı Seyfettin Gürsel

Konulan hedeflerin tutturulması şart

Geçen hafta pazartesi Cnbc-e’de katıl­dığım bir programın sonunda söyleşi­yi yöneten meslektaşımın “peki ne yapma­lı?” sorusuna, “yeni bir ekonomi programı gerekiyor” yanıtını vermiştim. Bir dostum “Haluk Bürümcekçi de senin gibi düşünü­yor” deyince görüşlerine ve takipçiliğine de­ğer verdiğim Haluk’un 5-11 Haziran Oksijen Gazetesindeki yazısını okudum. “Program uzatmaları oynuyor, penaltılara da kalabilir” başlığını taşıyor. Penaltılara kalma metafo­runu açıkçası anlamadım ama programın uzatmaları oynadığı kesin.

Program inandırıcılığını yitirdi

2023 seçimlerinin ardından yeni hükü­mette “Yeni Ekonomi Programı” adı altın­da standart bir istikrar programı açıklandı. Program “yeni” sıfatını önceki dönemde yü­rütülen ve enflasyonda büyük patlamaya ne­den olan tuhaf para-faiz politikasının ters yüz edilmesinden alıyordu. Hedef yüzde 70’e yaklaşan enflasyonu üç yıl içinde tek haneye indirmekti. Üstelik bu ekonomik büyüme­den fazla taviz vermeden başarılacaktı.

2024-2026 Orta Vadeli Programında (OVP) yer alan başlıca hedefleri hatırlamak­ta yarar var. 2023-2025 Programını niren­gi noktası olarak almak istemiyorum çünkü bu programda hedefler inandırıcılıktan çok uzaktı. Yeni ekonomi yönetimi sanırım ayak­larının tozuyla siyaseten çok da ürkütücü ol­mak istememişlerdi.

Çeyreklik büyüme oranı yüzde 0,1

Gerçekleşmeler büyük bir düş kırıklığı ya­rattı. GSYH artışı 2024’te yüzde 3,5 2025’te yüzde 3,6 oldu. Aslında bu kabul edilebilir bir sapmaydı. Alt tarafı ekonomi yönetimi eko­nomik büyüme konusunda belki de bilerek iyimser olmak istemişlerdi. Kaldı ki sert de­zenflasyon hedefi itibariyle yüzde 3,5 civa­rında bir ekonomik büyüme bayağı başarı sa­yılır. Ama 2026 ilk çeyrekte ekonomi durdu. Mevsim etkilerinden arındırılmış çeyrekten çeyreğe büyüme oranı yüzde 0,1’de kaldı. Yıl­lık büyüme oranı da yüzde 2,6’ya düştü. Bi­rinci çeyrekte istihdamda 300 binlik büyük bir düşüş meydana geldiğini de hatırlatayım. 2026 yılında istihdam ortalaması 34 milyon 381 bin olarak öngörülmüştü. Oysa ilk 3 ayın ortalaması 32 milyon 221 bin.

Büyümede ciddi bir yavaşlama olduğu ke­sin ama daha önemlisi yeni program ekono­mik büyümede liderliğin iç talepte değil net ihracatta olmasını planlanmıştı; Net ihraca­tın büyümeye katkısı pozitif olacaktı. Büyü­meden fazla taviz vermeden hedeflenen de­zenflasyon için bu şarttı. Oysa son 1,5 yıldır net ihracat katkısı negatif. İlk çeyrekte ih­racatta yıllık değişim eksi yüzde 12,7 olur­ken ithalatta azalma eksi yüzde 1,6 ile sınırlı. Bu başarısızlığın başat nedeni dezenflasyo­na yardımcı olsun diye baskılanın döviz ku­ruyla ciddi ölçüde değerlenen Türk Lirası ol­du. Bundan böyle bu değerlenmeden medet umulması olanaksız.

En büyük başarısızlık 2023 programının esas hedefi olan dezenflasyonda. Tablodaki yılsonu enflasyon hedeflerine bakmanız ye­terli. TCMB bu yılsonu için TÜFE hedefi­ni yüzde 26’ya çıkardı. Sözde yüzde 8,5 ola­caktı. Bu muazzam sapma karşısında savaş nedeniyle artan petrol fiyatlarının 5 puanlık katkısı son derece mütevazı kalıyor.

Konulan hedefleri tutturmak işin anahtarı

İktidar, enflasyonu gerçekten bir an önce, yani 2027’de seçimlerin arifesinde, tek ha­neye olmasa bile buna yakın bir düzeye, in­dirmek istiyorsa ki son siyasal gelişmeler çerçevesinde bundan artık o kadar emin de­ğilim, konulan hedeflerin tutturulması şart. Bunun için de ekonomik aktörleri, siyaseten yüksek bir bedel ödense bile hedeflere ula­şılacağına dair ciddi bir çaba sarf edileceği­ne, diğer ifadeyle para ve maliye politikaları­nın bu hedeflere ulaşacak sertlikte olacağına inandırmak şart. Bu inandırıcılık artık pili­ni tüketmiş olan mevcut programla olmaz. Aslında sadece yeninin yenisi bir program ile de olmaz. Büyük ölçüde yıpranan hukuk devletinin, insan ve mülkiyet haklarının ye­niden tesis edileceğine dair önce samimi bir söylem ardından da eylemler sergilemekle olur. Olur mu? Açıkçası pek ihtimal vermiyo­rum ama umarım yanılıyorumdur.

Konulan hedeflerin tutturulması şart - Resim : 1

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. İnşaatta kontrollü daralma
  2. Beyin göçü giderek hızlanıyor
  3. Tüketim harcamalarında bölgesel farklılıklar
  4. Yaklaşan seçimlerin siyasal ekonomisi
  5. Türkiye işgücü piyasası son 1,5 yılda önemli ölçüde daraldı