Son dakika
Seyfettin Gürsel Köşe Yazısı Seyfettin Gürsel

Ekonomik büyümede yavaşlama işaretleri çoğalıyor

Geçen hafta sana­yi üretim endeksi­ni mercek altına almış ve verilerin belirgin bir şekilde bu sektörde dur­gunluğa işaret ettiğini görmüştük. Geçen hafta açıklanan inşaat ve hiz­met üretim endeksle­ri de bu sektörlerde de durgunlaşma sinyalleri veriyor. Bu sinyaller ilk çeyrekte geçen yılın son çeyreğine kıyasla sadece yüzde 0,1 artış gös­teren, yıllık olarak da yüzde 3,4’ten yüzde 2,5 gibi oldukça düşük bir se­viyeye gerileyen ekonomik büyü­menin ikinci çeyrekte daha da dü­şük bir seviyede kalabileceğini dü­şündürüyor.

İnşaatta büyüme durdu

İnşaatta kullanılan malzeme ve işgücü girdileri aracılığı ile sektö­rün çıktısındaki hacimsel değişim­leri ölçen İnşaat Üretim Endeksi­nin (2021=100) mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış verileri­nin sektörün yüzde 90’ından fazla­sını oluşturan bina kesimine odak­landığımızda son 6 yılın gelişimini şöyle özetleyebiliriz: Bina endeksi zirveye 148,7 ile geçen yılın Ekim ayında ulaşıyor. Sektörün bu süre zarfında yaklaşık 1,5 kat büyümüş. Kasımdan itibaren endeks gerile­meye başlıyor ve Mayısta 135,6’ya geriliyor. Geçen yılın mayısında endeksin 134,7 seviyesinde olduğu dikkate alınırsa son bir yılda bina kesiminde büyüme yüzde 0,7’den ibaret. İnşaat sektöründe ücret­li çalışan sayıları da bu durgunluk görünümünü destekliyor. Mevsim ve Takvim Etkisinden arındırılmış ücretli çalışan sayısı Mayıs 2021’de 973 binden Mayıs 2025’te 1 mil­yon 254 bine yükselmiş. Yaklaşık yüzde 30 artış söz konusu. Bu yılın Mayıs ayında ise ücretli çalışan sa­yısı ancak 12 binlik artışla (yüzde 0,1) 1 milyon 266 bine gelebilmiş. Geçen yılların aksine bu yıl inşaat sektöründen ekonomik büyümeye dikkate değer bir katkı gelmeyece­ği belli oluyor. Ama öte yandan sa­tılan konut ve işyeri sayılarında son bir yılın gelişimine bakıldığın­da, 2017-2018 döneminde yaşanan önce büyük bir konut stok biriki­mi ardından reel fiyatlarda çöküş ve sektörde büyük bir daralma da pek olası görünmüyor. Nitekim son bir yılda binada (konut ve iş yer­leri) “ilk el” satışlar 40.228’den 48.532’ye yükselmiş. Yüzde 20 ora­nında oldukça güçlü bir artış söz konusu. Yeni bina üretimi geriler­ken bitmiş, kullanıma hazır bina sa­tış sayısında artış ilk bakışta çeliş­kili gibi duruyor; satışlar artıyor­sa neden daha fazlasını yapmasın? Ama inşaat firmaları önümüzdeki dönemde satış miktarında durulma bekliyorlarsa frene basmaları akılcı bir davranış olur.

Hizmet üretim endeksi Mart ayından itibaren düşüşte

Öncelikle Hizmet Üretim Endek­sinin (2021=100) finans ve sigorta­cılık kesimini kapsamadığını belir­telim. Oysa bu kesim zaman zaman ekonomik büyümeye önemli kat­kı yapabiliyor. Örneğin bu yılın ilk çeyreğinde geçen yılın son çeyreği­ne kıyasla ekonomik büyüme yüz­de 0,1’de kalırken Finans ve Sigorta Faaliyetlerinde büyüme yüzde 2,2 olmuştu. Dolayısıyla ikinci çeyrek­te yine bu kesimden büyümeye po­zitif bir katkı gelebilir. Ama öte yan­dan finans hariç hizmet sektöründe konaklama ve yiyecek hizmetlerin­de düşüş olmasa da ulaştırma, de­polama, karayolu taşımacılığı, bil­gisayar programlama, danışmanlık gibi bir dizi faaliyet kollarında da­ralmalar görülüyor. Sonuçta top­lamda Mart ayında 138,5 ile zirve yapan mevsim ve takvim etkilerin­den arındırılmış Hizmet Üretim Endeksi nisanda 137,8’e mayısta 137,3’e gerilmiş durumda.

Görülen o ki bu kesimden de 2. çeyrekte büyümeye dişe dokunur bir katkı gelmeyecek. Sonuçta Ni­san-Haziran döneminde üretim yönünden yıllık büyümenin yüzde 2,5’in altına inmesi, çeyreklik bü­yümenin de negatif olması kuvvet­le muhtemel. Genel seçimlere kalan zaman giderek azalırken zaten dü­şük olan büyümenin daha da düş­mesi iktidar açısından kuşkusuz endişe kaynağı olacaktır. Ağustos­ta ikinci çeyrek büyüme rakamları açıklandığında politik ekonomi se­naryolarını tartışmaya başlayabi­liriz.

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. İnşaatta kontrollü daralma
  2. Beyin göçü giderek hızlanıyor
  3. Tüketim harcamalarında bölgesel farklılıklar
  4. Yaklaşan seçimlerin siyasal ekonomisi
  5. Türkiye işgücü piyasası son 1,5 yılda önemli ölçüde daraldı