Son dakika
Akın ÖZÇER Köşe Yazısı Akın ÖZÇER

Çerçevenin içi neden boş?

Çerçeve Yasa iç siyasete yönelik bir hamleyse, emekli ve emekçilerin yaşamsal öneme sahip düşük gelir sorunu devam ettikçe, Cumhur İttifakı ve özellikle AK Parti’ye ilave oy kazancı sağlayacağını söylemek ne derece mümkün soru işareti. Belki yakınlarına kavuşacak olan seçmenleri bir ölçüde olumlu etkileyebilir ama çerçevenin boş kalması, Türkiye’nin demokratik hukuk devleti olmasını arzu edenler bakımından tam bir hayal kırıklığı.

“Terörsüz Türkiye ”sürecinde kapalı kapılar ardında hazırlanan, halk arasında Çerçeve Yasa adıyla bilinen “Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesi" yasa tasarısı nihayet siyasi partilere sunuldu. Yasa, tahmin olunduğu gibi, sadece silah bırakanların topluma yeniden kazandırılmasına (reinserción social) ilişkin. Ayrıntılara girmeden belirtmek gerekirse, eli kana bulanmamış, terör örgütü üyeliği ve örgüte yardım ve propaganda" gibi suçlardan yargılanan militanlar için suçun niteliğine göre kademeli bir denetimli serbestlik modeli öngörüyor. Özetle, bir süre suç işlemeyen militanların cezaları infaz edilmiş sayılacak. Baştan söyleyelim, silah bıraktırma süreçlerine özgü, topluma yeniden kazandırmaya yönelik böyle bir yasa gerekli elbette. 

Aslında terörle mücadele politikamızda, her ne kadar etkin pişmanlık yolu açık olsa da genelde militanı örgüt hiyerarşisine ve komuta kademesinin vereceği karara mahkûm eden bir yaklaşım izledik ya da buna mecbur kaldık. Bu nedenle, militanların bireysel olarak topluma entegrasyonu, örgütün kurumsal olarak koşulsuz silahsızlanmasına ve kendisini lağvetmesine bağlı kaldı. Oysa İspanya, terörle mücadelede, Wilkinson modeline geçtiği Ajuria Enea Paktı’ndan (1988) bu yana, bireysel pişmanlık ve kopuş stratejisi uygulayageldi. “Şiddeti reddeden ve kurbanlardan özür dileyen” militanlar için topluma entegrasyon kapısını daha terör örgütü silah bırakmadan açık tuttu. Bu uygulamaya, Ávila’da Nanclares de Oca cezaevinde başladığı için “Nanclares yolu” (Vía Nanclares) deniliyor.

İspanya bu yolla ETA’yı içeriden de zayıflatırken, Türkiye’de teknik nitelikli böyle bir yasa bir türlü çıkarılamadı. Terörü sonlandıran böyle bir yasa, bazı siyasi konuları, somut olarak anayasanın “eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42. ve “Türk vatandaşlığı” başlıklı 66. maddelerinde değişiklikleri de içereceği iddiasıyla çok tartışıldı. Oysa ana dilde eğitim ve yurttaşlık tanımıyla ilgili siyasi talepleri tartışmak ayrı, terör örgütlerine silah bıraktırmak apayrı bir konu. İspanya’da olduğu gibi, silah bıraktırmanın karşılığı, örgütün siyasi taleplerini yerine getirmek olamaz. Demokratik hukuk devletlerinde siyasi talepler ancak siyaset sahnesinde serbestçe savunulur.   

Özetle, bu yasa PKK’ya silah bıraktırma sürecinin çerçevesini oluşturduğu için üzerinde fazla tartışmaya gerek yok. Ama bu tür süreçler, demokratik hukuk devletinin varlığını gerektiriyor. Geçen yazımda altını çizdiğim gibi, Çerçeve Yasa önemli ama demokratik hukuk devleti boyutu eksik. Türkiye’de değiştirilmesi gereken anayasa maddeleri var ama asıl vahim olan, bir süredir mevcut anayasanın uygulanmayan, ihlal edilen birçok maddesinin bulunuyor olması. Bu durum önceki yazılarımda ele aldığım ve eleştirdiğim ciddi demokrasi sorunlarına neden oluyor. O bakımdan TBMM tatile girmeden çıkacak Çerçeve Yasa’nın demokrasi ve hukuk boyutu eksik kalacak.  

Oysa yukarıda sözünü ettiğim, ETA’nın siyasi kolu o zamanki adıyla Herri Batasuna dışında kalan siyasi partilerin altına imzasını attığı Ajuria Enea Paktı anayasaya sürekli atıfta bulunuyor. Çünkü demokratik anayasa, örgütten koparak topluma entegre olan militan için hukuki güvence sağlayan, temel hak ve özgürlüklerini tanımlayan temel metin. Buna karşılık, Çerçeve Yasa uyarınca Türk toplumuna entegre olacak militanlar için kâğıt üzerindeki anayasa mı, yoksa sadece tutuklu yargılanan CHP’li belediye mensupları ve muhalifler için bazı maddeleri uygulanmayabilen, hatta ihlal edilebilen bir anayasa mı hukuki güvence oluşturuyor?

“Terörsüz Türkiye” süreci başladığından beri, görüşümü soranlara “ama İspanya demokratik hukuk devleti” yanıtını vermemin nedeni bu. Eğer bu süreç, İspanya’da Ajuria Enea Paktı’ndan itibaren uygulanmış olan, yukarıda söz ettiğim demokratik hukuk devletlerine özgü Wilkinson modeline uygun olarak başlatılmışsa, başka bir deyişle diyalog yoluyla terörü sonlandırmayı hedefliyorsa demokrasi boyutunun eksik olması büyük bir sorun. Çünkü bu model özetle, siyasi taleplerini siyasi yollardan dile getirmesi karşılığı terör örgütlerine silah bıraktırma esasına dayanıyor. Bu elbette eli kana bulanmış örgüt üyeleri için cezasızlık anlamına gelmiyor. Ama bunun tek yolunun devletin, ifade ve örgütlenme özgürlüğünü, AİHM içtihatlarına (Handyside 1976) uygun tanımlayan bir anayasaya sahip olması olduğu açık.  

İspanya örneğinden gidecek olursak, Ajuria Enea Paktı’nın altında ayrılıkçı ETA ile siyasi hedefleri pek farklı olmayan PNV gibi Bask milliyetçiliğinin kurucu partisinin de imzası var. Eğer 1978 Anayasası ayrılıkçı söylemleri yasaklıyor olsaydı, Bask Ülkesi’nin en büyük partisi, terörle mücadelede belki de merkez partileriyle işbirliği yapmayacaktı. Siyaset yolunun açık olması, toplumda küçük bir azınlığı temsil eden siyasi partilerin hedeflerine varabileceği anlamına da gelmiyor elbette. PNV bunu denemiş (İbarretche Planı) ama başarılı olamamıştı.  

Çerçeve boş kalırsa

Çerçeveden kastım, Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesi" yasa tasarısı değil. Bu tasarısının oluşturduğu çerçevenin içinin boş kalması. İçindeki resim, demokrasi boyutu olmadıkça, somut olarak ifade ve örgütlenme özgürlüğü, yargı bağımsızlığı ve seçilmiş iradenin (belediyeler/meclis) dokunulmazlığı gibi demokrasinin olmazsa olmazı anayasal güvenceler bulunmadıkça, çerçeve ilk bakışta görünmeyen bir bariyere dönüşür. Şiddeti bırakan unsurlara sunulan alan “demokratik siyaset kanalı" değil, her an siyasi kararlarla daraltılabilen, kayyım ve tutuklama tehdidi altındaki güvencesiz bir idari gri alan olarak kalır. Demokratik meşruiyet ve anayasal özgürlükler ile içi doldurulmayan bir infaz Yasası ne örgütten kopuşu hızlandırabilir ne de sosyal barışı kalıcı kılabilir. 

Kabul etmek gerekir ki bir yandan "kardeşlik, sosyal bütünleşme” söylemiyle Çerçeve Yasa çıkarılırken, diğer yandan sahada yürürlükte olan yargı pratiğinin ve kayyım ve tutuklama dalgasının hız kesmeden sürmesi, yasanın meşruiyet ve inandırıcılık zeminini tamamen boşaltıyor. Örgütten kopan unsurlar için mevcut anayasanın hükümleri tam olarak uygulanıyor olsa bile, ana muhalefet partisi mensupları ve muhalif unsurlar için sözünü ettiğim yargı pratiği sürdürülürse -ki öyle olduğu görülüyor- içinden çıkılmaz bir çifte standart ortaya çıkar. Bir yandan, silahlı bir örgütün eli kana bulaşmamış üyeleri ceza indirimlerimden yararlanırken, diğer yandan silahlı bir örgüt mensubu olmadığı halde anayasaya aykırı olarak tutuklu yargılanan, aylarca iddianame bekleyen, hatta savunma hakları dahi sınırlanan insanlardan oluşan bir topluma dönüşürüz. Bir yandan, siyasi çözüm ve silahsızlanma için parlamenter zemin işaret edilirken, diğer taraftan halkın oyuyla seçilmiş yerel yöneticiler tutuklanıp yerlerine idari atamalar yapılıyorsa, burada büyük bir sorun var demektir. Sonuç olarak, demokratik iklimle, yargı güvencesi ve evrensel hukuk standartlarıyla desteklenmeyen bir infaz düzenlemesi, barış ve entegrasyon vaat eden bir reform belgesi olmaktan çıkar. 

Bu itibarla, Çerçeve Yasa ile eş zamanlı olarak TBMM Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu tarafından hazırlanan raporun 7. bölümünde yer alan "demokratikleşmeye yönelik öneriler” in hayata geçirilmesi de önem taşıyor. Bu önerilerin çoğunluğu, “yargısal süreçlerde evrensel hukuk ilkelerinin, AYM ve AİHM kararlarının esas alınması (madde 90) yargı bağımsızlığı ile tarafsızlığını pekiştirecek adımların atılması, (madde 138) tüm yurttaşların yasalar önünde eşitliğinin sağlanması (madde 10) ifade, düşünce ve basın özgürlüğü önündeki yasal ve idari kısıtlamaların gözden geçirilmesi (Madde 25, 26) esasen yasal düzenleme gerektirmiyor. Sorunların çözümü için evrensel hukuk ilkeleri ve anayasaya uygun davranılması yeterli. Kayyım düzenlemesinin kaldırılması ve açığa alınmış belediye başkanlarının göreve iadesi içinse eş zamanlı küçük bir yasa değişikliği yapılması gerekiyor.   

Bunlar yapılmaz, rüzgârı arkasına almış Yeni Parti’nin önü kesilmeye, Genel Başkanı Özgür Özel dokunulmazlığının kaldırılmasıyla tehdit edilmeye devam edilirse, yani çerçevenin içi boş bırakılırsa, Cumhur İttifakı’nın kimseden aferin alması mümkün değil. Bir kere, geçen yazımda sözünü ettiğim AK (Avrupa Konseyi) ve AKPM’nin (AK Parlamenterler Meclisi) Türkiye değerlendirmelerinin odağında sadece “terörü sonlandırma ve entegrasyon mevzuatı" değil, doğrudan "hukuk devleti ve yargısal uygulamalar" yer alıyor. Çerçeve Yasa'nın ceza indirimleri ve infaz boyutuyla sınırlı bırakılıp demokratik hukuk devleti ayağının ertelenmesinin, AKPM’nin sonbahar oturumunda gündeme gelecek Türkiye raporuna olumlu bir etkisi olmayacak. Özetle, Çerçeve Yasa sahadaki teknik ihtiyacı karşılasa bile, eğer yapılacaksa, demokrasi ve yargı reformlarının Meclis'in sonbahar takvimine kalmasının olumsuz etkisinin hissedilmesi kaçınılmaz. 

Çerçeve Yasa iç siyasete yönelik bir hamleyse, emekli ve emekçilerin yaşamsal öneme sahip düşük gelir sorunu devam ettikçe, Cumhur İttifakı ve özellikle AK Parti’ye ilave oy kazancı sağlayacağını söylemek ne derece mümkün soru işareti. Belki yakınlarına kavuşacak olan seçmenleri bir ölçüde olumlu etkileyebilir ama çerçevenin boş kalması, Türkiye’nin demokratik hukuk devleti olmasını arzu edenler bakımından tam bir hayal kırıklığı. 

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. Paraguay’da neler oluyor?
  2. AB Gerileme Raporu
  3. Trump topal ördek mi olacak?
  4. Sokak Mélenchon’un, sandık Le Pen’in mi?
  5. Erken seçim İspanya’ya siyasi istikrar getirir mi?