Son dakika
Akın ÖZÇER Köşe Yazısı Akın ÖZÇER

Sokak Mélenchon’un, sandık Le Pen’in mi?

Son sokak gösterilerinin 2027 Cumhurbaşkanlığı seçimlerine en büyük etkisi sol kanatta 4. kez aday olan Jean Luc Mélenchon’u güçlendiriyor olması. İlginç olan şu ki aşırı soldaki aday güçlendikçe, partisini biraz merkeze doğru çektiyse de hala aşırı sağda kabul edilen Marine Le Pen’in seçimi kazanma olasılığı artıyor. O nedenle eğer sokak Mélenchon’ unsa, sandık Le Pen’in olacağa benziyor.

Fransa’da lise öğrencilerinin Eylül ayı sonunda giderek kötüleşen eğitim koşullarını protesto amacıyla başlattığı barışçıl gösteriler, talepleri ne kadar makul olursa olsun, demokratik hakların askıya alındığı Türkiye gibi ülkelerde şaşkınlıkla karşılanmıştı. Çoğu ergen olmayan gençlerin sokağa inmesi şaşırtıcıydı aslında. Liseliler, on saatlik yoğun eğitim günlerinde öğretmen eksikliği nedeniyle bazı derslerin boş geçmesini, sınıfların çok kalabalık, okul binalarının eski, hijyen koşullarının kötü olmasını protesto ediyordu. Ayrıca üniversitelerin 25 bin eğitim kolu için ön kayıt dosyası hazırlanmasını öngören “Parcoursup” uygulamasına, üzerlerinde baskı oluşturduğu gerekçesiyle karşı çıkıyorlardı. Lecornu azınlık hükümeti, Ekim ayı başında protestoları sınırlamak amacıyla liselerin önünü güvenlik güçleriyle bloke etmeye kalkışınca, polisin orantısız güç kullanması (gaz sıkma, fiziki müdahaleler nedeniyle yaralanmalar) sonucu vuku bulan olaylar sendikaların da katılımıyla gösterilerin yaygınlaşmasına ve daha da güçlenmesine yol açtı.

Liseliler eğitim koşullarını protesto ederken, polis şiddetine duyarlı olan Sarı Yelekliler (Gilets Jaunes) de “Sarılar ve Gençler: mücadelelerimiz çakışıyor” (Jaunes et Jeunes: nos luttes se rencontrent) döviziyle sokağa indi. Liselilerin taleplerine Sarı Yeleklilerinki eklendi. Satın alma gücünün giderek azalması nedeniyle Sarı Yelekliler, enerji ve yakıt fiyatlarının dondurulmasını ve yaşam için zorunlu ürün fiyatlarının düşürülmesini talep etmeye başladı. Bu talepler, Ağustos’ta yüzde 2,4 olan yıllık enflasyonun Eylül’de artan enerji fiyatları nedeniyle 3,1 oranına yükselmesinden rahatsız olan toplum kesimlerinin de desteğini alınca Sarı Yelekliler herkesi 17 Ekim günü ülke çapında gösterilere davet etti. Ayrı bir tartışma konusu ama yıllık enflasyonun sadece 0,7 oranında artışına ve toplamda 3,1 olmasına Fransa’da gösterilen tepki, Türkiye’de dört yıldır açlık sınırı altında yaşamaya mahkûm edilen milyonlarca asgari ücretli ve emeklinin ne kadar haklı olduğunu ortaya koyuyor. 

Ne var ki Sarı Yelekliler ’in sokağa inmesi, özünde şiddet yanlısı olmadıkları halde barışçıl gösterilere gölge düşürdü. Genelde aşırı soldan şiddet yanlısı, anarşist, yağmacı (casseur) radikal grupların Sarı Yelekliler ’in arasına, 2018 ve 2019’da olduğu gibi, karışması, Fransa’yı adeta yangın yerine çevirdi.  Paris, Marsilya, Lyon, Toulouse, Lille gibi kentlerde 3000 kadar dükkânın camlarının kırılarak yağmalanması, kamu binaları ve arabaların ateşe verilmesi, ayrıca güvenlik güçleriyle çıkan çatışmalarda, binlerce gösterici gibi bin kadar polis memuru ve jandarma erinin de yaralanması gösterilerin dejenere olmasına yol açtı.

Gösterilerin siyasete yansıması

Göstericiler polisin 17 Ekim protestoları sırasında orantısız güç kullanmasından ötürü İspanyol kökenli İçişleri Bakanı Laurent Nuñez’in istifasını talep etmişti. Núñez o gece istifasını sundu ama Cumhurbaşkanı Macron ve Başbakan Lecornu istifayı kabul etmediler. Ertesi akşam millete seslenen Macron, ilk olarak şiddet olaylarından duyduğu “kızgınlığı ve utancı” dile getirerek, yağmacıların neden oldukları hasarı ödeyeceklerini, yargının bu konuda gereğini yapacağını belirtti ve gösterileri kontrol almak için canla başla çalıştığını belirttiği polis memuru ve jandarma erlerine teşekkür etti. Ardından gösterilere katılan yüzbinlerce Fransız’ın parasal ve toplumsal zorluklar konusunda dile getirdiği “meşru kaygıları” anlayışla karşıladığını belirtti. Ayrıca liselilerin geleceğe duyduğu kaygıların hükümet tarafından dikkate alınması gerektiğinin altını çizdi. Daha sonra 2027 Cumhurbaşkanlığı seçimlerini anımsatarak, bazı siyasetçilerin halkın öfkesini araçsallaştırdığına işaret etti; değişimin ayaklanma ve blokaj yapmaktan değil “demokratik diyalogdan ve sandıktan geçeceğini” vurguladı.

Macron’un işaret ettiği siyasetçilerin başında Boyun Eğmeyen Fransa (LFİ/ La France Insoumise) lideri ve Cumhurbaşkanı adayı Mélenchon geliyordu kuşkusuz. Sarı Yelekliler ile LFİ arasında organik bir bağ olmasa da Jean Luc Mélenchon’un gerek göstericilerle arasında siyasi söylem birliği (alım gücünün artırılması, vergide adalet, zenginlerden alınan vergilerin arttırılması vb.) bulunduğunu, gerek gösteri dalgasının desteklenmesinde siyasi ve stratejik bir rol oynadığını kabul etmek gerekir. Liselilerin protestolarını ilk başından itibaren “Gençliğin son 50 yıldaki en büyük mobilizasyonu” olarak niteleyen LFİ lideri, 17 Ekim’de Paris’teki yürüyüşe de sendika başkanlarıyla birlikte katıldı. Şiddet olayları üzerine Mélenchon doğrudan İçişleri Bakanı ve Emniyet Müdürü’nü hedef alarak, polisi göz yaşartıcı gaz ve şiddet kullanmak suretiyle şiddeti tahrikle suçladı.

Macron’un millete seslenişi ardından Lecornu hükümeti 19 Ekim’de Paris, Lyon, Marsilya başta olmak üzere birçok kentte, yağmaların yoğun olduğu mahallelerde gece saat 23.00 ile sabah 06,00 arasında gece sokağa çıkma yasağı kararı aldı. Buna paralel olarak polis yağmalara karışanları tespit edip adalete sevk etmeye başladı. Mélenchon ise hem Macron’un millete seslenişini ve hem hükümetin aldığı önlemleri en sert eleştiren siyasetçi oldu. Macron’un konuşmasında sadece milleti azarladığını, şiddet olaylarını eleştirirken, güvenlik güçlerinin orantısız güç kullanarak yaraladığı insanlar için tek kelime etmediğini söyledi. Ardından Macron ve Lecornu hükümetinin varlıklı kesimden ve eşitsizlikten yana sosyal politikalarını eleştirdi ve halkın bu nedenle protesto hakkını kullandığını vurguladı. Özetle belirtmek gerekirse, LFİ lideri, liselilerin protestoları ile başlayan ve dar gelirli toplumsal kesimleri kapsayacak şekilde genişleyen gösterileri tümüyle sahiplendi. Bu nedenle, son gösterilerin Mélenchon’un sokaktaki hakimiyetini perçinlediğini söylemek mümkün.

Marine Le Pen ve Ulusal Birlik RN’in (Rassemblement National) gösterilere yaklaşımı ise hem Mélenchon ve LFİ’yi hem de Macron ve hükümeti hedef alma yönünde oldu. LFİ ve Mélenchon’u radikal unsurları cesaretlendirmekle ve ayaklanma iklimine katkı sağlamakla suçlayan RN, aynı zamanda hükümetin yanlış politikalarına da işaret ediyor. Hem hükümetin güvenlik konusunda “kaotik” önlemlerle kamu düzenini sağlamaktan aciz kaldığına dikkat çekiyor hem de yanlış ekonomi ve sosyal politikalarıyla halkı öfkelendirdiğini vurguluyor. RN halkın öfkesini dindirmek için öteden beri önerdiği gibi enerji ve akaryakıt fiyatlarında uygulanan KDV’yi düşürmek gerektiğinin altını çiziyor.

Gösterilerin başkanlık seçimlerine etkisi

Konuyla ilgili yazılarımda belirttiğim gibi, anketler hala ilk turda yüzde 30-35 oranında oy alması tahmin olunan Marine Le Pen’in en güçlü Cumhurbaşkanı adayı olduğunu gösteriyor. Bunun temel nedeni, sokak gösterilerinin sol kanatta Jean Luc Mélenchon’u güçlendirmiş olması. Odoxa-Mascaret et Elabe anketlerine bakılacak olursa, sol kanatta yüzde 15-18 aralığında oy alması beklenen Jean Luc Mélenchon’un ılımlı solda ve ayrıca ılımlı sağdaki bölünmüşlük nedeniyle ikinci tura kalması yadsınamayacak bir olasılık. Ilımlı soldaki en yüksek desteğe sahip aday Raphaël Glucksmann ’ın oy oranı yüzde 10-12 civarında ölçülüyor. Bu nedenle Mélenchon’un solda en güçlü aday olduğu ortada. Ilımlı sağdan bir aday Mélenchon’dan fazla oy alıp ikinci tura kalamazsa, ikinci turda Le Pen- Mélenchon düellosunun açık ara galibinin yüzde 65-68 oyla Marine Le Pen olacağı görülüyor. Çünkü merkez ve merkez sağ seçmenin çoğunluğunun Mélenchon’a oy vermesi beklenmiyor.

Merkez-sağa gelince, Elabe, Odaxa, IFOP, Cluster17 anketlerine göre yüzde 15-17 oy alması beklenen Macron’un ilk Başbakanı Edouard Philippe en güçlü aday. Eğer ilk turda Mélenchon’dan fazla oy alırsa ki mümkün, ikinci turda Le Pen’in zorlanacağı tek aday olacağı görülüyor. Her ne kadar bu düelloda hala yüzde 52 ile Le Pen avantajlı olsa da aradaki fark teknik hata payı olarak değerlendirilebilir.

Sonuç olarak, son sokak gösterilerinin 2027 Cumhurbaşkanlığı seçimlerine en büyük etkisi sol kanatta 4. kez aday olan Jean Luc Mélenchon’u güçlendiriyor olması. İlginç olan şu ki aşırı soldaki aday güçlendikçe, partisini biraz merkeze doğru çektiyse de hala aşırı sağda kabul edilen Marine Le Pen’in seçimi kazanma olasılığı artıyor. O nedenle eğer sokak Mélenchon’ unsa, sandık Le Pen’in olacağa benziyor.  

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. Paraguay’da neler oluyor?
  2. AB Gerileme Raporu
  3. Trump topal ördek mi olacak?
  4. Erken seçim İspanya’ya siyasi istikrar getirir mi?
  5. Barınma hakkı için kıtasal dayanışma