Son dakika
Akın ÖZÇER Köşe Yazısı Akın ÖZÇER

Elden kayan yeni anayasa kartı

Özgür Özel’in CHP’de bugüne kadar görmeye pek alışık olmadığımız “amasız, fakatsız, daha çok demokrasi” söylemi ve Yeni Parti’nin programı göz önüne alındığında, yukarıda değindiğim ilkeleri içeren bir anayasa paketi hazırlanması mümkün görünüyor.

AK Parti’nin Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum tarafından dile getirilen Türkiye’nin AİHS’den (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi) çekilebileceği açıklamasına, Hüseyin Çelik ve Cemil Çiçek’in yanı sıra, Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi (AKPM) Türk Delegasyonu Başkanı Tuğrul Türkeş de karşı çıktı. Türkeş, Avrupa ile oluşturulan hukuki ve siyasi birikimin ortadan kaldırılmak istenmesini “tam anlamıyla bir akıl tutulması” olarak eleştirdi. 

Uçum’un açıklaması ayrıca, demokrasimiz açısından büyük bir kazanım olan ve 7 Mayıs 2004’te AK Parti tarafından TBMM’den geçirilen anayasa paketiyle 90. maddeye eklenen uluslararası andlaşmalarla kanunların çelişmesi halinde uluslararası andlaşma hükümlerinin esas alınacağına ilişkin cümleyi yok sayan bir yorum da içeriyordu. AK Parti’nin AİHS ve AİHM’e olumsuz bakış açışı, “yeni anayasa” kartının tamamen elinden kaymasına yol açıyor. Bazı mahkemelerin anayasa maddelerini, bu bağlamda 90. maddeyi de yok sayan kararlarıyla birlikte değerlendirildiğinde, AK Parti’nin yeni anayasa önerisinin daha çok demokrasi içermeyeceği ortaya çıkıyor çünkü.

Uçum’un başka bir açıklamasında isabetle dile getirdiği gibi, yeni anayasanın mutlaka halkın onayına sunulması gerekir. Ama Venedik Komisyonu olarak bilinen AK’nin anayasa konusundaki danışma organı Avrupa Hukuk Yoluyla Demokrasi Komisyonu tarafından çıkarılan referandumlarla ilgili rehberde, referandum tasarılarının temel hak ve özgürlüklerle ilgili AİHS gibi uluslararası antlaşmalara veya uluslararası hukukun emredici kurallarına (jus cogens) aykırı olamayacağının altı çiziliyor. Bir hak kısıtlamasının halkoyuna sunulmadan önce anayasal denetimden veya uluslararası hukuka uygunluk süzgecinden geçirilmesi gerekli görülüyor. Komisyon ayrıca temel insan hak ve özgürlüklerinin doğaları gereği çoğunluk kararına bırakılamayacağını da vurguluyor. Başka bir deyişle, Komisyon, temel hak ve özgürlüklerle ilgili uluslararası andlaşma hükümlerinin kanunların üstünde olduğu hükmünü ortadan kaldıran bir maddeyi içeren anayasaların halkoyuna sunulamayacağı görüşünde. İtalyan Anayasası’nın insan haklarına ilişkin uluslararası antlaşmaların feshi veya kısıtlanmasının referanduma götürülemeyeceğine ilişkin 75. maddesi, Komisyon’un bu tavsiyesine uygun bir metin. Yeni Anayasa’da, bırakın son cümlesini çıkarmayı, 90. maddeye İtalyan Anayasası’nda yer alan bu maddeye benzer bir fıkranın eklenmesinde yarar var.

AK Parti Genel Başkan Yardımcısı Hüseyin Yayman önceki gün partisinin Hatay İl Başkanlığı’nda düzenlenen toplantıda yaptığı konuşmada yeni anayasa konusunu gündeme getirdi. Bu konuda ayrıntıya girmeden şöyle dedi: “biz Türkiye'yi küresel bir güç haline getireceksek, Türkiye'nin yazılımını güncelleyeceksek, devleti, kamu yönetimini yeniden yapılandıracaksak, bu işe anayasadan başlamamız lazım. 'Yeni anayasa, yeni anayasa, yeni anayasa' diyoruz. (…) çünkü mevcut anayasa, bu darbe anayasası, Türkiye'ye yakışmamaktadır."

Yayman ’ın toplantıda dile getirdiği diğer hususlara göz atıldığında, 2011’dekinden farklı olarak daha çok demokrasi içeren ciddi bir yeni anayasa projesinden söz etmediği anlaşılıyor. Örneğin “muhalefetin içine girdiği krizi görüyorsunuz. Muhalefet meselesi artık bir siyasi konu olmanın ötesine geçti, bir milli güvenlik sorunu haline geldi” sözleri son derece sorunlu zira muhalefetin başına gelenlerin nedeni, hükümetin müdahalesiyle bazı mahkemelerin mevcut darbe anayasasına bile aykırı kararlar alması. Siyasetçilerin tarafsız olmaları beklenemez, Yayman gibi hayal kurmakta da özgürdürler elbette ama anayasa gibi ciddi bir konuda AK Parti’nin bu tür absürt açıklamalarla demokratlar başta halkı ikna etmesi pek mümkün değil.

Bu konuda iki soru geliyor akla. Tartışılır ama varsayalım ki gelecek yasama döneminde de Cumhur İttifakı TBMM’de salt çoğunluğa ulaştı. Soru şu: AK Parti’nin referanduma sunacağı anayasa önerisinde 90. maddenin son cümlesi yer alacak mı, yoksa Uçum’un ima ettiği gibi madde tümden kaldırılacak mı? Madde kaldırılacaksa, yeni anayasa önerisine referandumdan evet oyu çıkmasını mümkün görmüyorum. Yok öneride yer alacaksa, o zaman bu hüküm mevcut anayasada varken neden yıllardır uygulanmıyor diye AK Parti’ye sorarlar.

MHP ara sıra sözcüleri aracılığıyla olması gerekeni söylüyor ama gereğini yapmadığı, AK Parti de sessiz kaldığı için yıllardır AİHM kararlarını uygulamamakta direnen bir yargı var. Ayrıca CHP’nin birçok Belediye Başkan ve mensubuna anayasa maddeleri ihlal edilmek suretiyle uygulanan bazı mahkeme kararları AK Parti’nin “heybedeki turplar” ve “ahtapot” söylemleriyle çakışıyor. Anayasa’nın 159. maddesi yürürlükte olduğu sürece yargı bağımsızlığından söz etmek mümkün değil. Nitekim Adalet Bakanı’nın bu madde uyarınca başkanı olduğu HSK’dan sadece taraflı değil, ayrıca anayasaya da aykırı kararlar veren yargı mensuplarıyla ilgili bir disiplin soruşturması duymadık.

Oysa konuyla ilgili yazılarımda altını çizegeldiğim Anayasa’nın 11. maddesi çok açık.  Bu madde ilk fıkrasında “Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır” diyor. Bir anayasaya, hükümlerine uyulması için daha açık ne yazılabilir acaba?

Gel gör ki siyasi tarihimizde ilk kez yürürlükteki bir anayasa, kararlarından hükümet yanlısı olduklarını sokaktaki insanların da anladığı bazı mahkemelerce ihlal edilebiliyor. Anayasa’ya aykırı tüm bu uygulamalar AK Parti hesabına demokrasi ve hukuk devleti bahsinden yazılan eksi puanlar. O bakımdan AK Parti’nin yeni anayasa planının, ne kadar demokratik bir ambalajla sunulursa sunulsun, 2011 seçimlerinde olduğu gibi, demokrat seçmenden destek alması bana pek mümkün gelmiyor. Kaldı ki anayasaya yıllarca uymamış bir iktidar partisinin yeni anayasa önerisi kimseye güven vermiyor. Halkın çoğunluğunu yoksullaştıran ve inatla sürdürülen yanlış enflasyonla mücadele politikasına ayrı bir tartışma olduğu için burada girmiyorum ki bu politika da ayrıca sosyal devlet ilkesinin üç yılı aşkın süredir nasıl katledildiğinin somut bir göstergesini oluşturuyor.

Yeni Anayasa çalışmalarını, ilk 3 madde Cumhuriyet’in nitelikleri yok edilecek şekilde değiştirilecek iddiasıyla MHP ile birlikte kilitlemiş olan CHP, şimdi Anayasa’nın 2. maddesinde yazılı “demokratik sosyal hukuk devleti” ilkesinin içinin nasıl boşaltıldığını görüyor olmalı. Ama muhalifler arasında bu olumsuzlukların sadece “ucube” dedikleri mevcut sistemden kaynaklandığını savunan ve sorunların “ güçlendirilmiş” parlamenter sisteme dönüşle giderileceğini düşünenler var. Oysa yaşadığımız sorunlar, erkler ayrılığı açısından ideal olmayan bu sistemden çok mevcut anayasanın açıkça ihlal edilmesinden kaynaklanıyor. O bakımdan muhalefetin başını çeken Yeni Parti, iktidar olduğunda, anayasa değişikliğini parlamenter sisteme dönüşle sınırlı tutmamalı ve mümkünse daha çok demokrasi içeren bir anayasa paketi hazırlamalı.  

Daha çok demokrasi paketi neler içerebilir?

Bir anayasanın ilk koşulu, hükümlerine herkesin uymasını sağlamaktır kuşkusuz. Ne var ki mevcut anayasanın yukarıda ilk fıkrasını aktardığım “Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü” başlıklı 11. maddesinin bu dönemde yetersiz kaldığı görülüyor. Bu nedenle 11. maddeye hükümlerinin ihlal edilmesi halinde otomatik uygulanacak bir yaptırım fıkrası eklemek şart.  

Aylar önce kaleme aldığım “Demokrasi paketi” başlıklı yazımda, demokrasiyi önceleyen muhalefet partilerine bir anayasa paketi üzerinde uzlaşmalarını salık vermiş ve bu paketin içinde yer alması zorunlu ve yararlı anayasa değişikliklerinden söz etmiştim. Bu konuda muhalefet partilerini ortak bir zeminde buluşturma görevi ana muhalefet lideri olarak Özgür Özel’e düşüyor. İzlediğim kadarıyla Özel ve arkadaşları da muhalefetin ortak ilkeler çerçevesinde bir araya gelmesine sıcak bakıyor. Tavsiyem, ortak ilkelerin bir anayasa paketiyle seçmene sunulması.  

Bu pakette yer alması gereken anayasa değişikliklerinin başında yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığının sağlanması geliyor. Bunun için 159. madde metninden Adalet Bakanı ve Müsteşarı’nın HSK’nın doğal üyeliğinden çıkarılması gerekli ama yeterli değil. “Yargının siyasallaşması nasıl engellenir?” başlıklı yazımda dile getirmiş olduğum gibi, bu değişikliğe karşın iktidarın HSK’na olası baskısını önlemek için yargı mensuplarının rızaları olmadan görev yerinin, unvanının ve mahkemesinin değiştirilemeyeceğini hükme bağlayan coğrafi güvencenin de anayasaya yazılması gerekir. AİHM’in üzerinde durduğu bir başka konu da HSK’nın Hakimler Kurulu ve Savcılar Kurulu olarak ikiye ayrılması ve üyelerinin önemli bir kısmının doğrudan yargı organlarınca seçilmesinin sağlanması. Sorunların kökünden çözümü için ayrıca AİHM kararlarının makul bir süre içinde otomatik olarak uygulanmasını hükme bağlayan bir fıkranın 90. maddeye eklenmesinde yarar var.  

Paketin öncelikli konularından bir diğeri, ilk ve üst derece mahkemelerinin seçim süreci ve sonuçları üzerinde etkili olacak ihtiyati tedbir, yürütmeyi durdurma ve iptal kararı verme yetkisinin anayasaya açıkça yazılarak elinden alınması olmalı. Böyle bir fıkranın eksikliği nedeniyle CHP’nin 38. Kurultayı için butlan kararı alınabildi. Sokaktaki insanın bile nedenini bildiği bu tür hukuksuzluklara artık son verilmesi gerekiyor kuşkusuz.   

Pakette yer alması gereken bir başka konu da anayasanın temel hak ve özgürlüklerle ilgili sınırlama nedenlerinin AİHM ölçütlerine uygun hale getirilmesi. Somut olarak, “Demokrasi paketi” başlıklı yazımda ayrıntılı olarak aktardığım gibi, temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasıyla ilgili 13. maddeden, milli güvenlik ve kamu düzeni gibi muğlak gerekçeler ayıklanmalı; somut delil ölçütü getirilmeli ve kısıtlama başkalarının temel hak ve özgürlüklerini koruma ve şiddeti önleme amaçlı olmalı ki temel hakların özü korunabilsin.

Cumhuriyetin niteliklerinin temelini oluşturan laik, demokratik sosyal hukuk devletinin içinin doldurulması için anayasanın daha birçok maddesinde değişiklik öngörülebilir. “Sosyal devlet paketi” ve “Ekonomik anayasaya aykırılık” başlıklı yazılarımda önermiş olduğum anayasa değişiklikleri üzerinde durulabilir. Özgür Özel’in CHP’de bugüne kadar görmeye pek alışık olmadığımız “amasız, fakatsız, daha çok demokrasi” söylemi ve Yeni Parti’nin programı göz önüne alındığında, yukarıda değindiğim ilkeleri içeren bir anayasa paketi hazırlanması mümkün görünüyor.

CHP’nin, Kılıçdaroğlu döneminde, demokrat seçmenin önem atfettiği yeni anayasa ya da anayasa reformu inisiyatifini AK Parti’ye bırakması büyük bir hataydı. Çünkü yeni anayasa sonuç olarak genelde değişim, özelde daha çok demokrasi anlamına geliyor. AK Parti bu konudaki avantajını bu dönemde yitirmiş olduğu halde, oy getireceği hayaliyle önümüzdeki seçimlere de yeni anayasa vaadiyle gitmeye hevesli görünüyor. Bu nedenle demokrat seçmen başta olmak üzere halkın giderek umudu haline gelen Yeni Parti’nin programını bir anayasa paketiyle taçlandırması iktidara giden yolda kuşkusuz gücünü daha da arttırır.   

Kopyalandı

Yazarın Diğer Yazıları

Tümü
  1. Paraguay’da neler oluyor?
  2. AB Gerileme Raporu
  3. Trump topal ördek mi olacak?
  4. Sokak Mélenchon’un, sandık Le Pen’in mi?
  5. Erken seçim İspanya’ya siyasi istikrar getirir mi?